Փրկել Սևանա լիճը

 

Սևանա լճի ջրի աղտոտման հիմնական պատճառները և դրանց լուծումները

DONATE FOR SAVE LAKE SEVAN

 

   ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ԵՎ ԻՐԱՎԻճԱԿԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ

  • Հայաստանը հարուստ է ջրային ռեսուրսներով, բայց ջրի մաքրությունը, քիմիական պարունակությունը և աղտոտվածությունը տագնապալի են դարձել:

  • Ներկայումս Հայաստանում չկա կենսաբանական կեղտաջրերի մաքրում: ՀՀ բնակավայրերում կա՛մ կեղտաջրերը չեն մաքրվում, կա՛մ լավագույն դեպքում մաքրվում են միայն կոշտ  թափոններից:

  • Մարդկանց կողմից օգտագործվող ջուրը, որը պարունակում է լվացող միջոցներ, դեղամիջոցներ և արտաթորանքներ, հոսում է դեպի ստորերկրյա ջրեր, ապա այնտեղից վերադառնում որպես ոռոգման կամ խմելու ջուր:

  • Տարբեր շինությունների (ռեստորաններ, հյուրանոցներ, արհեստանոցներ) թիվը, որոնք չունեն կոյուղու պատշաճ ենթակառուցվածք, աճում է: Այդ վայրերում օգտագործվող ջուրը լցվում է անմիջապես գետերի մեջ, իսկ որոշ տեղերում ՝ ուղղակիորեն ստորերկրյա ջրերի մեջ, նույնիսկ հողի շերտի միջով չանցնելով:

  • Կոյուղաջրերի խնդիրը սպառնում է Սևանա լճի և ՀՀ գետերի և ստորերկրյա ջրերի էկոլոգիական վիճակին: Իսկ դրանք ռազմավարական նշանակություն ունեն Հայաստանի համար

Սևանա լճում ջրի աղտոտման խնդիրների համառոտ նկարագրությունը, որոնք լուծման կարիք ունեն:

 

  1. Կոմմունալ-կենցաղային կոյուղաջրեր

Կոմունալ և կենցաղային կեղտաջրերը չեն մաքրվում գետերի (ուղղակի աղտոտում) կամ ջրահեռացման համակարգերի (անուղղակի աղտոտում) արտանետումից առաջ, որից հետո կեղտաջրերը թափվում են Սևանա լիճ:

Սևանում կա մաքրման 3 կայան, որը գտնվում է Մարտունի Վարդենիսի Գավառ քաղաքներում: Քաղաքներից կեղտաջրերը հավաքվում և վերամշակվում են:

Արդյունքում, վատ մաքրված կեղտաջրերը թափվում են գետերի և ստորերկրյա ջրեր: Սեւանի ավազանում ոչ բոլոր համայնքներն ունեն կոյուղու համակարգ:

Այժմ գոյություն ունեցող ցանցի ընդհանուր երկարությունը 50,4 կմ է, իսկ ջրահեռացման ցանցեր արտանետվող կենցաղային կեղտաջրերի ընդհանուր ծավալը `տարեկան 4,2 մլն մ 3:

Գեղարքունիքի մարզի բնակավայրերում կոյուղու ցանցի բացակայության պատճառով բնակիչներն իրենց բակերում օգտագործում են կոյուղու հորեր:

Ըստ վիճակագրական տվյալների , Մարտունի Մասրիկ գետերի, Գավառագետի կեղտաջրերի հեռացման ընդհանուր ծավալը 2672,1 մ 3 / 1 օրվա ընթացքւմ է: 2018-ի հուլիսին ջրիմուռների արագ աճ տեղի ունեցավ:

Լիճը «ծաղկեց» անաբենա տեսակի կապտականաչ ջրիմուռներով: «Ծաղկման» շրջանում գրանցվել են ֆիտոպլանկտոնի առավելագույն ցուցանիշները: Ջրիմուռների քանակը հասել էր 16,528,000 միավորի 1լ. ջրում, իսկ կենսազանգվածը ՝ 66,1 գ / մ 3 լ. ջրում:

2.Հանրային սպասարկման տարածքներ

Բիոէլեմենտների մուտքը Սևանա լիճ սահմանափակելու համար պետք է հատուկ ուշադրություն դարձնել ափամերձ տարածքներում գործող օրինական և ապօրինի կառուցված հանրային սննդի տարածքներում տեղային մաքրման կայանների կառուցմանը:

3.Արդյունաբերական կազմակերպություններից կեղտաջրերի հեռացում

Արդյունաբերության ծավալը տարեցտարի ավելանում է ՝ կազմելով տարածաշրջանի ՀՆԱ-ի մոտ 10-15% -ը: Արդյունաբերական կեղտաջրերը առանց վերամշակման թափվում են ջրահեռացման ցանցեր, իսկ այնտեղից ՝ Սևանա լճի ավազան:

4.Գյուղատնտեսություն

Սևանի ավազանի գյուղատնտեսական նշանակության հողերի շուրջ 11.6% -ը վարելահողեր են: 2017-ին Սեւանի ավազանում մշակվել է 30,000 հա. վարելահող: Հաշվարկված է, որ գյուղատնտեսական մշակաբույսերի 44% -ը հացահատիկային մշակաբույսեր են: Մշակված հողերի մեծ մասը գտնվում է Մասրիկ, Գավառագետ Արգիճիհա,այնքներում: Գեղարքունիքի մարզից ստացված տեղեկատվության համաձայն ՝ 2017 թվականին գետերի ավազանում գյուղատնտեսական մշակաբույսերի համար օգտագործվել է 20 000 տոննա հանքային պարարտանյութ: Պարարտանյութերն օգտագործվել են մշտական օգտագործման վարելահողերում: Պարարտանյութերով տարեկան մշակվում է մոտավորապես 8,000-10,000 հա վարելահող: Ավազանում օգտագործված օրգանական պարարտանյութերի վերաբերյալ տվյալներ չկան: 1 հա-ի համար օգտագործվել է շուրջ 2000 կգ հանքային պարարտանյութ:

                                             Անասնապահություն

Գոմաղբի առկայությունը  Սևանի ջրային ռեսուրսների վրա ազզդող հերթական խնդիրներից է: Գոմաղբը, որի միայն մակերեսորեն է լվացվում, հասնում է  ստորերկրյա ջրային ռեսուրսներին, ինչը հանգեցնում է ջրի մեջ ազոտի, ֆոսֆորի և օրգանական միացությունների ավելացմանը: Արոտավայրերի տարածվածության և կլիմայական պայմանների պատճառով այս տարածքում անասնապահությունը միշտ եղել է գյուղատնտեսության ավանդական ճյուղ: Այն հատկապես զարգացած է Մասրիկի, Արգիճիի, Գավառագետի և Մարտունի համայնքներում: Խորհրդային Միության փլուզումից և դրան հաջորդած տնտեսական ճգնաժամից հետո Սևանա լճի ավազանում անասնապահական տնտեսությունների  ընդհանուր քանակը զգալիորեն նվազել է: Այնուամենայնիվ, վերջին տարիներին կրկին աճ է նկատվում: Ավազանի տարածքի ուսումնասիրությունները  ցույց են տալիս, որ  պահվող կենդանիների քանակը փոխկապակցված է  անօրգանական ազոտի կոնցենտրացիաների հետ: Ամենաբարձր կոնցենտրացիաները դիտվել են Սևանի ավազանի Մասրիկ, Գավառագետ, Մարտունի և Վարդենիսի շրջաններում: Այսպիսով, գյուղատնտեսության ոլորտում պարարտանյութերի օգտագործումը, ցրված աղբյուրներից արտանետումները (ինչպիսիք են հանքային պարարտանյութերը և գոմաղբը) մեծ ծավալների են: Անասնաբուծությունը զգալի ազդեցություն է թողնում Սևանի ջրային ռեսուրսների որակի վրա: Մասնավորապես, ազոտը (N) և ֆոսֆորը (P) կարող են նպաստել մակերեսային ջրերի էվտրոֆիկացմանը: Բացի այդ, դրանց արտանետումները զգալիորեն ազդում են ունեն Սևանա լճի էկոհամակարգի վիճակի վրա: Արդյունքում, դրանց քանակաը գնահատվում էր տարեկան 85.0 տոննա ֆոսֆոր և 18,6 տոննա անօրգանական ազոտ: Ձկնաբուծարաններից արտանետված ֆոսֆորի քանակը դեռրս հաշվարկված չէ:

Phototrophic Microorganisms, Cyanobacteria and Micro-algae

 

Ամռան ընթացքում Սևանա լճի <<ծաղկման>> գործընթացը լուրջ խնդիրներ է առաջացնում շրջակա միջավայրի համար `սահմանափակելով ֆոտոտրոֆիկ միկրոօրգանիզմների (ցիանոբակտերիաներ և միկրո-ջրիմուռներ) զանգվածային աճը:

Ջրի  օգտագործումը խմելու, ոռոգման և այլ տեխնիկական նպատակների համար:

Չվերահսկվող  օրգանական նյութերի և թափոնների (կեղտաջրեր, արդյունաբերական կեղտաջրեր և այլն) մուտքը Սևանա լիճ նպաստում է <<ծաղկման >>պրոցեսսին

Ջրիմուռների հսկայական կենսազանգվածը, որը ձևավորվում է առատ կեղտաջրերի և ջերմային բարենպաստ պայմանների առկայության դեպքում, դառնում է լճի օրգանական նյութերով աղտոտման լրացուցիչ աղբյուր, ինչն իր հերթին նպաստում է թթվածնի քանակի նվազեցման և  էկոհամակարգի խաթարման(ձկների,այլ կենդանի օրգանիզմերի աճի դանդաղում  և մահ):

DONATE FOR SAVE LAKE SEVAN

 

Ծրագրի ընթացք

Ծրագրով  նախատեսվում է առաջինը լուծել  Սևանա լճի ավազանում գործող առևտրային ընկերությունների կոյուղաջրերի հեռացման խնդիրը, իսկ հաջորդ փուլում նախատեսվում է լուծել Սևանա լճի ավազանի ՝ կեղտաջրերից ամբողջական մաքրման խնդիրը: Հետագայում պլանավորվում է այս հաջողված փորձը կիրառել նաև Հայաստանի այլ բնակավայրերում:

Ծրագրի իրականացման քայլեր.

 

1. Սեպտիկ համակարգերի օգտագործում

2. Ջրի ֆիլտրացիա

3. Գոմաղբի հավաքում

4. Օրգանական պարարտանյութերի կիրառում

 

Ապրանքների բնութագրեր

Սեպտիկ համակարգեր

Սեպտիկ համակարգերը կեղտաջրերի համար  լավագույն այլընտրանքն են.դրանց միջոցով կեղտաջրերը չեն թափում գետեր կամ ստորերկրյա ջրեր,այլ  հավաքվում են սեպտիկ տանկերում: Սեպտիկ ջրհորները պարբերաբար դատարկվում, մաքրվում կամ զտվում են:

Կեղտաջրերի մանրէազերծում

Մանրէների վերամշակումը կատարվում է կենսաբանական հավելումների միջոցով, որոնք միկրոօրգանիզմների և ակտիվ կենսաբանական ֆերմենտների իդեալական համադրություն են: Այն նվազագույնի է հասցնում աղբի տեսակավորման անհրաժեշտությունը, էկոլոգիապես մաքուր է և անվտանգ է շրջակա միջավայրի համար:

Կենսաֆիլտր

Կենսաֆիլտրը ապահովում է կեղտաջրերի մեխանիկական, ֆիզիկական և կենսաբանական զտումը:

Մեր կենսաֆիլտրերը մաքրում են ինչպես կենցաղային կեղտաջրերը, այնպես էլ թունավոր կամ կիսաթունավոր թափոններով աղտոտված ջրերը:

կենսաֆիլտրը ապահովում է չորս փուլային զտում.

Կոշտ թափոնների մեխանիկական հեռացում

Մանրէաբանական. Մանրէների միջոցով մաքրում

Ֆիզիկական. Բոլոր բակտերիաների վերացում, միկրոօրգանիզմների զտում

ցեոլիտի ֆիլտրում կլանման միջոցով

Թափոնների օգտագործում

Ոչ վերամշակվող թափոնների մնացորդնեըը և կոշտ թափոններ հետագաըում նույնպես օգտագործվում են: Հեռացված կենսաֆիլտրերն օգտագործվում են էկոլոգիապես մաքուր եղանակով: Գործարկված կենսաֆիլտրերը վերամշակվում են և օգտագործվում են կամ ցեմենտի արտադրության մեջ, կամ որպես պարարտանյութ:

                                Էկոլոգիապես մաքուր պարարտանյութ

  Բիոպարարտանյութեր, ոչ թթվածնային օրգանական նյութեր

Խմորմամբ ստացված պարարտանյութ է, որի օգտագործումն ունի մի շարք առավելություններ: Այն նպաստում է հողի կառուցվածքային վիճակի բարելավմանը և բերրիության բարձրացմանը:Բիոպարարտանյութերով հարստացած հողից ստացվում է  Էկոլոգիապես մաքուր բերք `առանց վնասակար հատկությունների: Այդ առումով բիոպարարտանյութերն անփոխարինելի են:Դրանք ի թիվս այլ պարարտանյութերի  արդյունավետ և անվտանգ են: Չեն  պարունակում վնասակար բակտերիաներ, քիմիական նյութեր, չունեն պաթոգեն միկրոֆլորա, չեն պահանջում ադապտացման ժամանակաշրջան, ինչպես նաև հողում սննդանյութերն ու օգտակար նյութերը դարձնում են երկարաժամկետ մնայուն:

ՄԵՐ ՔԱՌԱՍՏԻՃԱՆ ՖԻԼՏՐԱՑՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐԸ ի վիճակի են մաքրել Սևանա լիճը կապտականաչ ջրիմուռներից

Քասախ համայնքում արդեն իրականացվել է ջրի մաքրման պիլոտային ծրագիր: Ծրագրի շրջանակներում նախագծվել և կառուցվել է ֆիլտրի մոդուլ, և ջրի զտում իրականացվել է առանց քիմիական նյութերի օգտագործման:

 

Մեր մրցակցային առավելություններն են՝

    • ցածր գին ,սակայն բարձր որակ,
    • Հայկական արտադրանք,
    • տեղական ռեսուրսներ, գյուտից մինչև արտադրանք,

    • բացառապես էկոլոգիական մաքուր նյութերի օգտագործում
    • Օգտագործված բոլոր նյութերի հետագա գործածություն (առանց թափոնների)

Ծրագիրը նպատակ ունի նաև կառուցել մեղանիզմ,որը ջրի վրա ընթանալով հավաքելու է կապտականաչ ջրիմուռները,այդպիսով մաքրելով լիճը:Ընդ որում ծրագրի այս հատվածը դեռևս փորձարկված չէ:

ՀՀ բնական ռեսուրսներ

Աշխարհի շատ գիտական կենտրոններ աշխատում են ջրի մաքրման ցածրարժեք և անվնաս նմանատիպ կլանիչներ ստեղծելու ուղղությամբ: Բնական  զտիչներըը հանդիսանում են էժան և անվնաս կլանիչներից:

Հայաստանը  հարուստ է հանքային զտիչ նյութերով ՝ ցեոլիտներով, դիատոմիտներով, տրեպելներով, պեռլիտներով, կավերով և այլն: Այս զտիչների վերամշակումից ստեղծվում են ջրային միջավայրից ցիանոբակտերիաների  թիրախավորման ,կլանման և հեռացման համար նախատեսված նյութեր:

 Հայաստանում կան բոլոր նախադրյալները <<ծաղկող>> լճերի և ջրավազանների մաքրման համար անհրաժեշտ զըիչներ ստանալու և դրանց ամբողջական  արտադրությունը կազմակերպելու համար:

DONATE FOR SAVE LAKE SEVAN